📘 ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: "GỌI CON" – BẢO NINH

I. Giới thiệu chung

• Tác giả: Bảo Ninh là nhà văn trưởng thành từ chiến tranh, nổi tiếng với lối viết sâu sắc, thấm đẫm chất nhân văn, phản ánh nỗi đau hậu chiến và thân phận con người.
• Văn bản "Gọi con" (trích từ truyện ngắn cùng tên) thể hiện một góc nhìn rất riêng về chiến tranh – không phải ở chiến trường, mà là nơi hậu phương, nơi có những người mẹ lặng lẽ chờ con trong vô vọng.

II. Khái quát nội dung văn bản

• Tân là một người con hiếu thảo, thành đạt. Nhưng người mẹ của anh – dù có những đứa con như thế – vẫn sống buồn bã, lặng lẽ, bởi nỗi nhớ thương và chờ đợi đứa con út tên Nghĩa ra đi chiến đấu rồi bặt vô âm tín.
• Sau khi mẹ mất, Tân mang chiếc rương kỷ vật về và phát hiện bên trong là hàng loạt những bức thư chưa bao giờ đến được tay người nhận – em trai anh.
• Văn bản làm nổi bật hình ảnh người mẹ Việt Nam thời chiến: tảo tần, kiên nhẫn, yêu thương con vô bờ nhưng không bao giờ than vãn hay kể khổ.
• Những bức thư trở thành nhật ký, tiếng gọi tha thiết gửi vào khoảng không, đầy xót xa, như một tượng đài âm thầm về tình mẫu tử trong chiến tranh.

III. Trả lời câu hỏi đọc hiểu

1. Mẹ Tân đã gửi thư cho ai? Những bức thư đó có gì đặc biệt?
→ Mẹ gửi cho Nghĩa – con út đang đi bộ đội. Đặc biệt ở chỗ: tất cả đều bị trả lại do gửi đến hòm thư cũ, chưa bức nào được bóc ra, cho thấy con trai không nhận được thư. Dù vậy, mẹ vẫn kiên nhẫn viết và gửi suốt nhiều năm – hành động thể hiện tình mẫu tử tha thiết và niềm hy vọng mong manh giữa chiến tranh.

2. Qua thư của mẹ gửi Nghĩa, em cảm nhận tình cảm của người mẹ như thế nào?
→ Đó là tình cảm sâu nặng, dịu dàng, đầy lo lắng. Mẹ dặn dò từ chuyện ăn uống, ngủ nghỉ, cách giữ gìn sức khỏe, gửi quà rất tỉ mỉ và thận trọng. Mỗi lời dặn là một sự thấu hiểu và yêu thương không thể đo đếm.

3. Vì sao mẹ của Tân luôn buồn bã dù có nhiều con thành đạt?
→ Bởi nỗi đau lớn nhất trong mẹ là sự biệt tích của Nghĩa – đứa con không rõ sống chết. Niềm hy vọng vào sự trở về của con khiến bà không thể hạnh phúc trọn vẹn. Đó là nỗi đau âm thầm, không nói ra, không chia sẻ, càng khiến tâm trạng bà thêm cô quạnh.

4. Phân tích hình ảnh "tiếng gọi ấy là lời cuối của lá thư cuối cùng".
→ “Tiếng gọi” là tiếng lòng thổn thức, là niềm hy vọng cuối cùng. Nó chứa đựng sự bất lực, tuyệt vọng, đau đớn đến nghẹn ngào của người mẹ trước sự im lặng kéo dài của đứa con. Đó cũng là lời chia tay không thành tiếng giữa mẹ và con trong chiến tranh.

5. Nghệ thuật kể chuyện và thể hiện tâm lý nhân vật trong văn bản?
→ Giọng kể nhẹ nhàng, lắng đọng, mang tính hồi tưởng. Tâm lý nhân vật được khắc họa sâu sắc qua thư từ, hành động lặp lại (viết, gửi, chờ), và cả sự im lặng. Bảo Ninh đã rất tài tình khi thể hiện bi kịch nội tâm bằng những chi tiết nhỏ mà lay động lòng người.

6. Thông điệp sâu sắc của văn bản là gì?
→ Tình mẫu tử thiêng liêng, nỗi đau của những người mẹ thời chiến không chỉ ở mất mát mà còn ở sự chờ đợi vô vọng. Văn bản là bản ghi âm thầm về chiến tranh từ phía hậu phương – nơi những nỗi đau không tiếng súng vẫn day dứt khôn nguôi.

IV. Tổng kết

• Nội dung: Văn bản khắc họa hình ảnh người mẹ trong chiến tranh – âm thầm, kiên cường, đầy yêu thương nhưng chịu đựng nỗi đau không thể nói thành lời.
• Nghệ thuật: Lối kể chuyện nhẹ nhàng, giàu chất tự sự – trữ tình, chi tiết chọn lọc, lột tả cảm xúc chân thực, sâu sắc.
• Giá trị: “Gọi con” không chỉ là lời văn, mà là tiếng lòng – một tiếng gọi khắc khoải vọng mãi từ một thời đạn bom đến cả những ai chưa từng đi qua chiến tranh.