HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI VĂN 8, TIẾT 4
I. Chủ đề của văn bản:
Để hiểu thế nào là chủ đề của văn bản, hãy đọc lại văn bản Tôi đi họccủa Thanh Tịnh để tìm hiểu những vấn đề sau:
1. Trong văn bản, tác giả nhớ và kể lại những kỉ niệm trong ngày đầu tiên tựu trường: trên đường mẹ đưa đến trường, ở trường, ông đốc gọi tên, xếp hàng đi vào lớp, bài học đầu tiên.
2. Tác giả đã thể hiện tình cảm của mình:
- Tác giả bày tỏ cảm xúc nao nức khi nhớ về buổi tựu trường đầu tiên;
- Khi nhớ lại những kỉ niệm trong buổi đầu tiên đến trường ấy, tác giả sống với những tình cảm ấu thơ: sự thay đổi, cảm giác lớn lên, lạ lẫm khi đến trường, sợ sệt, rụt rè khi ông đốc gọi tên, xếp hàng, cảm giác thân quen, gần gũi với bạn, với thầy trong bài buổi học đầu tiên.
3. Chủ đề của văn bản không chỉ là những sự việc mà tác giả kể lại. Như trong văn bản “Tôi đi học”, ta thấy tình cảm, cảm xúc cũng là một bộ phận quan trọng của chủ đề văn bản. Như vậy, có thể phát biểu chủ đề của văn bản Tôi đi học là: kể lại những sự việc trong buổi đầu tiên đi học, tác giả đã bộc lộ ấn tượng sâu sắc về những tình cảm, cảm xúc ấu thơ trong sáng, hồn nhiên.
* Chủ đề của văn bản là gì?(Lớp 6: Chủ đề là vấn đề chủ yếu được thể hiện trong văn bản). Có thể hiểu chủ đề của một văn bản là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản ấy biểu đạt.
1. Căn cứ vào nhan đề, các từ ngữ, các câu văn viết về kỉ niệm và …” thể hiện chủ đề của văn bản, em biết tác giả văn bản “Tôi đi học” nói lên những kỉ niệm của tác giả trong buổi tựu trường đầu tiên:
- Nhan đề: Tôi đi học;
- Các từ ngữ (kỉ niệm, buổi tựu trường, lần đầu tiên đi đến trường, sách vở, bút thước, trường Mĩ Lí, học trò, thầy,lớp, hồi trống, ông đốc trường, lớp năm, sắp hàng, bàn ghế, phấn, bảng đen, đánh vần, bài viết tập, …);
- Các câu văn:
+ “Hằng năm… nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường.”,
+ “Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường dài và hẹp.”,
+ “Trước sân trường làng Mĩ Lí … vui tươi và sáng sủa.”, “Ông đốc trường Mĩ Lí cho gọi mới đến đứng trước lớp ba.”,
+ “Sau khi thấy hai mươi tám cậu học trò sắp hàng đều đặn dưới hiên trường, ông đốc liền ra dấu cho chúng tôi đi vào lớp năm.”,
+ “Một mùi hương lạ xông lên trong lớp.”, “Nhưng tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh lên bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật. Tôi vòng tay lên bàn
2. Văn bản Tôi đi học tập trung hồi tưởng:
a. Từ ngữ thể hiện tâm trạng đó in sâu trong tâm hồn nhân vật “Tôi”: nao nức, tôi quên sao được, ...
b. Từ ngữ, chi tiết nêu bật cảm giác mới lạ xen bỡ ngỡ của nhân vật “Tôi”:
- Từ ngữ:
+ nao nức, mơn man, những cảm giác trong sáng ấy, tưng bừng rộn rã,…
+ trang trọng, đứng đắn, lo sợ vẩn vơ, bỡ ngỡ, ngập ngừng e sợ, rụt rè, chơ vơ, vụng về lúng túng, run run theo nhịp bước rộn ràng trong các lớp, như thấy quả tim tôi ngừng đập, giật mình và lúng túng, nặng nề một cách lạ, thấy xa mẹ, …
- Chi tiết:
+ Chi tiết đánh rơi vở; con đường quen nhưng tự nhiên lại thấy lạ;
+ Cảm nhận khác nhau về ngôi trước buổi tựu trường và trong buổi tựu trường;
+ Khóc nức nở khi ông đốc trường gọi tên; hình ảnh con chim con; …
3. Kết luận: Tính thống nhất về chủ đề văn bản thể hiện ở chủ đề biểu đạt qua nhan đề, đề mục, quan hệ giữa các phần, từ ngữ và các câu văn trong văn bản.
II. Luyện tập:
1. Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi:
RỪNG CỌ QUÊ TÔI
a. Chủ đề của văn bản trên:
Rừng cọ và sự gắn bó giữa cuộc sống người dân sông Thao đối với rừng cọ.
b. Tìm các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể hiện chủ đề của văn bản.
- Các từ ngữ: rừng cọ, cây cọ, thân cọ, búp cọ, lá cọ, chổi cọ, nón lá cọ,mành cọ, làn cọ, trái cọ,…
- Các câu: “Chẳng có nơi nào đẹp như sông Thao quê tôi, rừng cọ trập trùng.”, “Cuộc sống quê tôi gắn bó với cây cọ.”
c. Chứng minh:
- Đối tượng và vấn đề của văn bản:
+ Đối tượng: rừng cọ quê tôi;
+ Vấn đề: sự gắn bó giữa cuộc sống người dân sông Thao với rừng cọ.
- Miêu tả rừng cọ trước sau đó mới nói đến sự gắn bó giữa cuộc sống người dân sông Thao với rừng cọ là một trật tự hợp lí; vì: phải miêu tả cho người đọc biết trước đối tượng (rừng cọ) như thế nào để từ đó nhận thấy mối gắn bó bền chặt của con người miền đất sông Thao với cây cọ.
2. Trong các ý dưới đây, ý nào phù hợp với chủ đề: “Văn chương làm cho tình yêu quê hương đất nước trong ta thêm phong phú và sâu sắc.”: Chọn (a), (c)
3. Có bạn dự định triển khai phân tích dòng cảm xúc thiết tha, trong trẻo của nhân vật “tôi” trong văn bản Tôi đi học bằng những ý sau:
- Các ý không phù hợp với chủ đề được nêu ra trong đề bài là (c), (g);
- Chủ thể của các cảm xúc là “tôi” - nhân vật của câu chuyện được kể trong văn bản Tôi đi học, chứ không phải của “tôi” - người phân tích;
- Cần điều chỉnh cách diễn đạt ý, chẳng hạn:
+ Con đường vốn quen thuộc nhưng “tôi” lại cảm thấy lạ trong buổi đầu tiên đến trường;
+ “Tôi” cảm thấy sân trường như rộng hơn, ngôi trường như cao hơn;
+ Điều chỉnh ý (h): “Tôi” thấy gần gũi, mến yêu lớp học, thầy giáo và các bạn.
4. Qua các bài tập đã làm ở trên, theo em khi viết một văn bản cần chý ý những gì để đảm bảo tính thống nhất chủ đề?
- Phải xác định rõ đối tượng và vấn đề của văn bản sẽ tạo lập;
- Khi lập ý, phải chú ý lựa chọn ý cho tập trung, sát với chủ đề và sắp xếp dàn ý theo trình tự trước sau thích hợp;
- Cân nhắc các từ ngữ, câu thể hiện rõ chủ đề;
- Dựng các đoạn, phần của bài văn cho thống nhất, làm nổi bật chủ đề chính.
TÍNH THỐNG NHẤT CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
Để hiểu thế nào là chủ đề của văn bản, hãy đọc lại văn bản Tôi đi họccủa Thanh Tịnh để tìm hiểu những vấn đề sau:
1. Trong văn bản, tác giả nhớ và kể lại những kỉ niệm trong ngày đầu tiên tựu trường: trên đường mẹ đưa đến trường, ở trường, ông đốc gọi tên, xếp hàng đi vào lớp, bài học đầu tiên.
2. Tác giả đã thể hiện tình cảm của mình:
- Tác giả bày tỏ cảm xúc nao nức khi nhớ về buổi tựu trường đầu tiên;
- Khi nhớ lại những kỉ niệm trong buổi đầu tiên đến trường ấy, tác giả sống với những tình cảm ấu thơ: sự thay đổi, cảm giác lớn lên, lạ lẫm khi đến trường, sợ sệt, rụt rè khi ông đốc gọi tên, xếp hàng, cảm giác thân quen, gần gũi với bạn, với thầy trong bài buổi học đầu tiên.
3. Chủ đề của văn bản không chỉ là những sự việc mà tác giả kể lại. Như trong văn bản “Tôi đi học”, ta thấy tình cảm, cảm xúc cũng là một bộ phận quan trọng của chủ đề văn bản. Như vậy, có thể phát biểu chủ đề của văn bản Tôi đi học là: kể lại những sự việc trong buổi đầu tiên đi học, tác giả đã bộc lộ ấn tượng sâu sắc về những tình cảm, cảm xúc ấu thơ trong sáng, hồn nhiên.
* Chủ đề của văn bản là gì?(Lớp 6: Chủ đề là vấn đề chủ yếu được thể hiện trong văn bản). Có thể hiểu chủ đề của một văn bản là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản ấy biểu đạt.
1. Căn cứ vào nhan đề, các từ ngữ, các câu văn viết về kỉ niệm và …” thể hiện chủ đề của văn bản, em biết tác giả văn bản “Tôi đi học” nói lên những kỉ niệm của tác giả trong buổi tựu trường đầu tiên:
- Nhan đề: Tôi đi học;
- Các từ ngữ (kỉ niệm, buổi tựu trường, lần đầu tiên đi đến trường, sách vở, bút thước, trường Mĩ Lí, học trò, thầy,lớp, hồi trống, ông đốc trường, lớp năm, sắp hàng, bàn ghế, phấn, bảng đen, đánh vần, bài viết tập, …);
- Các câu văn:
+ “Hằng năm… nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường.”,
+ “Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường dài và hẹp.”,
+ “Trước sân trường làng Mĩ Lí … vui tươi và sáng sủa.”, “Ông đốc trường Mĩ Lí cho gọi mới đến đứng trước lớp ba.”,
+ “Sau khi thấy hai mươi tám cậu học trò sắp hàng đều đặn dưới hiên trường, ông đốc liền ra dấu cho chúng tôi đi vào lớp năm.”,
+ “Một mùi hương lạ xông lên trong lớp.”, “Nhưng tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh lên bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật. Tôi vòng tay lên bàn
2. Văn bản Tôi đi học tập trung hồi tưởng:
a. Từ ngữ thể hiện tâm trạng đó in sâu trong tâm hồn nhân vật “Tôi”: nao nức, tôi quên sao được, ...
b. Từ ngữ, chi tiết nêu bật cảm giác mới lạ xen bỡ ngỡ của nhân vật “Tôi”:
- Từ ngữ:
+ nao nức, mơn man, những cảm giác trong sáng ấy, tưng bừng rộn rã,…
+ trang trọng, đứng đắn, lo sợ vẩn vơ, bỡ ngỡ, ngập ngừng e sợ, rụt rè, chơ vơ, vụng về lúng túng, run run theo nhịp bước rộn ràng trong các lớp, như thấy quả tim tôi ngừng đập, giật mình và lúng túng, nặng nề một cách lạ, thấy xa mẹ, …
- Chi tiết:
+ Chi tiết đánh rơi vở; con đường quen nhưng tự nhiên lại thấy lạ;
+ Cảm nhận khác nhau về ngôi trước buổi tựu trường và trong buổi tựu trường;
+ Khóc nức nở khi ông đốc trường gọi tên; hình ảnh con chim con; …
3. Kết luận: Tính thống nhất về chủ đề văn bản thể hiện ở chủ đề biểu đạt qua nhan đề, đề mục, quan hệ giữa các phần, từ ngữ và các câu văn trong văn bản.
II. Luyện tập:
1. Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi:
RỪNG CỌ QUÊ TÔI
a. Chủ đề của văn bản trên:
Rừng cọ và sự gắn bó giữa cuộc sống người dân sông Thao đối với rừng cọ.
b. Tìm các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể hiện chủ đề của văn bản.
- Các từ ngữ: rừng cọ, cây cọ, thân cọ, búp cọ, lá cọ, chổi cọ, nón lá cọ,mành cọ, làn cọ, trái cọ,…
- Các câu: “Chẳng có nơi nào đẹp như sông Thao quê tôi, rừng cọ trập trùng.”, “Cuộc sống quê tôi gắn bó với cây cọ.”
c. Chứng minh:
- Đối tượng và vấn đề của văn bản:
+ Đối tượng: rừng cọ quê tôi;
+ Vấn đề: sự gắn bó giữa cuộc sống người dân sông Thao với rừng cọ.
- Miêu tả rừng cọ trước sau đó mới nói đến sự gắn bó giữa cuộc sống người dân sông Thao với rừng cọ là một trật tự hợp lí; vì: phải miêu tả cho người đọc biết trước đối tượng (rừng cọ) như thế nào để từ đó nhận thấy mối gắn bó bền chặt của con người miền đất sông Thao với cây cọ.
2. Trong các ý dưới đây, ý nào phù hợp với chủ đề: “Văn chương làm cho tình yêu quê hương đất nước trong ta thêm phong phú và sâu sắc.”: Chọn (a), (c)
3. Có bạn dự định triển khai phân tích dòng cảm xúc thiết tha, trong trẻo của nhân vật “tôi” trong văn bản Tôi đi học bằng những ý sau:
- Các ý không phù hợp với chủ đề được nêu ra trong đề bài là (c), (g);
- Chủ thể của các cảm xúc là “tôi” - nhân vật của câu chuyện được kể trong văn bản Tôi đi học, chứ không phải của “tôi” - người phân tích;
- Cần điều chỉnh cách diễn đạt ý, chẳng hạn:
+ Con đường vốn quen thuộc nhưng “tôi” lại cảm thấy lạ trong buổi đầu tiên đến trường;
+ “Tôi” cảm thấy sân trường như rộng hơn, ngôi trường như cao hơn;
+ Điều chỉnh ý (h): “Tôi” thấy gần gũi, mến yêu lớp học, thầy giáo và các bạn.
4. Qua các bài tập đã làm ở trên, theo em khi viết một văn bản cần chý ý những gì để đảm bảo tính thống nhất chủ đề?
- Phải xác định rõ đối tượng và vấn đề của văn bản sẽ tạo lập;
- Khi lập ý, phải chú ý lựa chọn ý cho tập trung, sát với chủ đề và sắp xếp dàn ý theo trình tự trước sau thích hợp;
- Cân nhắc các từ ngữ, câu thể hiện rõ chủ đề;
- Dựng các đoạn, phần của bài văn cho thống nhất, làm nổi bật chủ đề chính.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét