Suy ngẫm về “Những chiếc lá” của Nguyễn Đình Thi
Những vần thơ đích thực thường không dừng lại ở trang giấy mà âm thầm ở lại trong lòng người như một dư âm không dứt. Mỗi lần gặp những bài thơ như thế, tôi lại nhớ đến lời Xuân Diệu: “Thơ hay là hay cả hồn lẫn xác.” Bởi thơ không chỉ cần vẻ đẹp của ngôn từ mà còn phải chứa đựng những suy tư đủ sâu để đánh thức những miền cảm xúc trong tâm hồn người đọc. Khi đọc Những chiếc lá của Nguyễn Đình Thi, ta bắt gặp một bài thơ như vậy. Bằng thể thơ tự do giàu chất suy tưởng, nhà thơ đưa người đọc bước vào thế giới của những chiếc lá cuối mùa. Từ hành trình lặng lẽ của chiếc lá, ông gợi mở những chiêm nghiệm sâu xa về quy luật của sự sống, về giá trị của sự dâng hiến và vẻ đẹp của cuộc hóa thân không ngừng nghỉ trong đời sống.
“Chiều lạnh cóng, vườn cây vắng tanh, gió thổi bay lao xao, những chiếc lá rụng trên mặt cỏ
Những chiếc lá nâu, đen, rách quăn queo
Đâu những ngày xuân, chúng ta xoè biếc đón về ríu rít những đàn chim.
Những buổi trưa hè, chúng ta um tùm che mát cho người đi đường mồ hôi nhễ nhại.
Những chiều thu nhẹ trong, chúng ta thắp vàng trên đầu bao đôi người yêu.
Đến hôm nay, gió bấc đã rút chúng ta, ném xuống đất bụi.
Chiều lạnh cóng, những chiếc lá rụng bay lao xao trong vườn cây.
Ai bé nhỏ vừa đi tới.
Giữa gió buốt, chú bé lụi hụi xuýt xoa, loạt xoạt, loạt xoạt, chiếc chồi tre quét trên mặt cỏ.
Sắp tối rồi. Chú bé ôm từng ôm lá nén vào chiếc bao tải dần căng phồng.
Đi đâu, chú bé vác bao tải to, trên con đường đầu ô bụi bặm.
Đây rồi, dưới mái bếp tranh, chú bé ngồi vốc từng nắm lá khô nhóm lửa, đặt nồi cơm, đợi mẹ đi làm về.
Khói hắc hắc thơm thơm bay lên.
À, à, vậy chứ, vậy chứ, – những chiếc lá reo phù phù, nhảy nhót.”
Ngay từ nhan đề, Nguyễn Đình Thi đã chọn một hình ảnh vô cùng bình dị: “Những chiếc lá”. Lá cây hiện diện ở khắp nơi, quen thuộc đến mức nhiều khi ta quên mất sự tồn tại của chúng. Nhưng dưới con mắt của một người nghệ sĩ giàu suy tưởng, mỗi chiếc lá lại mang một số phận, một cuộc đời thu nhỏ. Chúng lặng lẽ sinh ra, âm thầm xanh, rồi bình thản lìa cành khi mùa đông tới. Từ hình ảnh nhỏ bé của thiên nhiên, nhà thơ mở ra những suy ngẫm rộng lớn về con người và cuộc sống. Phải chăng mỗi chúng ta cũng giống như một chiếc lá giữa khu rừng cuộc đời, đến rồi đi theo quy luật tự nhiên? Điều làm nên ý nghĩa của sự tồn tại không phải là ta sống bao lâu mà là ta đã sống như thế nào.
Bước vào bài thơ, người đọc đối diện ngay với một khung cảnh cuối mùa đầy lạnh giá. Những chiếc lá hiện lên với dáng vẻ “nâu, đen, rách quăn queo”. Chỉ bằng vài nét phác họa, nhà thơ đã dựng nên bức chân dung của thời gian. Màu xanh đã nhường chỗ cho màu úa tàn, sức sống đã lùi lại phía sau những dấu vết của nắng gió và năm tháng. Nhìn những chiếc lá ấy, ta không khỏi chạnh lòng bởi trong hình ảnh của lá thấp thoáng bóng dáng của đời người. Tuổi trẻ rồi sẽ qua, sức lực rồi sẽ cạn, tất cả đều phải đi theo vòng quay bất tận của tạo hóa. Nhưng điều đáng quý là tác giả không nhìn sự tàn phai bằng ánh mắt bi lụy. Đằng sau những chiếc lá “rách quăn queo” là cả một hành trình sống đã được hoàn thành.
Từ hiện tại lạnh giá, dòng hồi tưởng của bài thơ mở ra như một thước phim đầy màu sắc. Điệp từ “Đâu những...” cất lên như tiếng gọi về ký ức. Những chiếc lá từng “xòe biếc đón về ríu rít những đàn chim”, từng “um tùm che mát cho người đi đường mồ hôi nhễ nhại”, từng “thắp vàng trên đầu bao đôi người yêu”. Những hình ảnh ấy không chỉ gợi nên vẻ đẹp của bốn mùa mà còn cho thấy hành trình dâng hiến âm thầm của lá. Lá đón chim về làm tổ, lá che mát cho người qua đường, lá điểm tô cho tình yêu thêm thi vị. Chúng sống không phải cho riêng mình mà luôn hiện hữu trong niềm vui và hạnh phúc của người khác.
Điều khiến người đọc xúc động không phải vì chiếc lá cuối cùng cũng phải rơi xuống mà trước khi tiếp đất, nó đã sống một đời thật đẹp. Nó đã dùng sắc xanh của mình để làm dịu cái nắng gắt của mùa hè, dùng màu vàng của mình để làm nên vẻ đẹp của mùa thu, dùng sự hiện diện lặng thầm của mình để góp phần làm nên sự sống. Đọc đến đây, ta chợt hiểu rằng giá trị của một đời người cũng không khác. Điều còn lại sau năm tháng không phải là tuổi tác hay danh vọng mà là những điều tốt đẹp ta đã kịp trao đi cho cuộc đời. Có lẽ, đoạn thơ lay động người đọc nhiều nhất là hình ảnh chú bé gom lá khô mang về nhóm bếp. Đây cũng là phát hiện đầy nhân văn của nhà thơ. Những chiếc lá tưởng như đã kết thúc hành trình của mình trên mặt đất lạnh giá lại vẫn còn mang trong mình một sứ mệnh cuối cùng. Chúng theo bước chân chú bé về dưới bếp tranh thành ngọn lửa hồng nấu chín bữa cơm nghèo, sưởi ấm căn nhà nhỏ và đợi người mẹ đi làm về. Trong khoảnh khắc ấy, chiếc lá đã có một cuộc hóa thân kỳ diệu. Từ màu xanh trên cành cây đến màu vàng cuối thu, từ thân phận lá khô nằm trên mặt đất đến ngọn lửa reo vui trong bếp lửa, chiếc lá chưa bao giờ ngừng cho đi. Nó không còn giữ hình hài cũ nhưng vẫn tiếp tục hiện diện bằng một cách khác. Ngọn lửa được tạo nên từ lá khô chính là biểu tượng đẹp đẽ của sự tiếp nối. Đó không chỉ là ngọn lửa vật chất, đó là ngọn lửa của tình yêu thương, của sự sẻ chia và của những giá trị sống được truyền từ người này sang người khác.
Thành công của bài thơ còn nằm ở biện pháp tu từ nhân hóa đầy tinh tế. Những chiếc lá biết nhớ về quá khứ, biết trò chuyện, biết “reo phù phù, nhảy nhót” trong ngọn lửa. Chúng mang tâm hồn của con người và khiến người đọc cảm nhận được niềm vui của sự hóa thân tự nguyện. Các từ láy như “lao xao”, “loạt xoạt”, “xuýt xoa”, “hắc hắc”, “phù phù” góp phần tạo nên một thế giới âm thanh sinh động. Nhờ đó, bài thơ không chỉ được cảm nhận bằng thị giác mà còn bằng thính giác, khiến người đọc như đang thực sự đứng giữa khu vườn mùa đông, nghe tiếng lá rơi và nhìn ngọn lửa nhỏ reo vui trong chiều lạnh. Cảm hứng chủ đạo xuyên suốt bài thơ là sự ngợi ca vẻ đẹp của những hy sinh thầm lặng. Ngoài ra, sức hấp dẫn của “Những chiếc lá” còn nằm ở giọng điệu vừa hồn nhiên vừa giàu chất triết lý. Nguyễn Đình Thi để cho những chiếc lá tự kể câu chuyện của mình. Chính sự tự nhiên ấy khiến những suy ngẫm về sự sống và cái chết trở nên nhẹ nhàng, thấm thía. Đọc bài thơ, người đọc không thấy nỗi buồn của sự kết thúc mà cảm nhận được vẻ đẹp của sự tiếp nối. Mỗi chiếc lá rơi xuống không phải để biến mất mà để bắt đầu một hành trình mới.
Bài thơ kết thúc mà tiếng lá reo “phù phù” trong bếp lửa dường như vẫn còn ngân mãi trong tâm trí người đọc. “Những chiếc lá” đã kể câu chuyện của một chiếc lá cuối mùa và kể câu chuyện của mỗi phận người trên hành trình đi qua cuộc đời. Lá rồi sẽ rời cành, mùa rồi sẽ đi qua, con người rồi cũng không thể đứng ngoài quy luật của thời gian. Nhưng điều làm nên ý nghĩa của sự sống là trong những năm tháng hiện hữu, ta đã kịp trao gửi những gì cho cuộc sống. Giống như chiếc lá của Nguyễn Đình Thi, khi không còn xanh trên cành vẫn thành ngọn lửa nhỏ sưởi ấm một mái nhà, con người cũng có thể trở nên bất tử bằng tình yêu thương, sự sẻ chia và những điều tốt đẹp mình để lại. Một ngày nào đó, khi hành trình khép lại, điều còn đọng lại trong lòng người là chút hơi ấm, chút ánh sáng và những yêu thương vẫn âm thầm lan tỏa.
CTKO
#bàivăn
#phântíchthơ
“Chiều lạnh cóng, vườn cây vắng tanh, gió thổi bay lao xao, những chiếc lá rụng trên mặt cỏ
Những chiếc lá nâu, đen, rách quăn queo
Đâu những ngày xuân, chúng ta xoè biếc đón về ríu rít những đàn chim.
Những buổi trưa hè, chúng ta um tùm che mát cho người đi đường mồ hôi nhễ nhại.
Những chiều thu nhẹ trong, chúng ta thắp vàng trên đầu bao đôi người yêu.
Đến hôm nay, gió bấc đã rút chúng ta, ném xuống đất bụi.
Chiều lạnh cóng, những chiếc lá rụng bay lao xao trong vườn cây.
Ai bé nhỏ vừa đi tới.
Giữa gió buốt, chú bé lụi hụi xuýt xoa, loạt xoạt, loạt xoạt, chiếc chồi tre quét trên mặt cỏ.
Sắp tối rồi. Chú bé ôm từng ôm lá nén vào chiếc bao tải dần căng phồng.
Đi đâu, chú bé vác bao tải to, trên con đường đầu ô bụi bặm.
Đây rồi, dưới mái bếp tranh, chú bé ngồi vốc từng nắm lá khô nhóm lửa, đặt nồi cơm, đợi mẹ đi làm về.
Khói hắc hắc thơm thơm bay lên.
À, à, vậy chứ, vậy chứ, – những chiếc lá reo phù phù, nhảy nhót.”
Ngay từ nhan đề, Nguyễn Đình Thi đã chọn một hình ảnh vô cùng bình dị: “Những chiếc lá”. Lá cây hiện diện ở khắp nơi, quen thuộc đến mức nhiều khi ta quên mất sự tồn tại của chúng. Nhưng dưới con mắt của một người nghệ sĩ giàu suy tưởng, mỗi chiếc lá lại mang một số phận, một cuộc đời thu nhỏ. Chúng lặng lẽ sinh ra, âm thầm xanh, rồi bình thản lìa cành khi mùa đông tới. Từ hình ảnh nhỏ bé của thiên nhiên, nhà thơ mở ra những suy ngẫm rộng lớn về con người và cuộc sống. Phải chăng mỗi chúng ta cũng giống như một chiếc lá giữa khu rừng cuộc đời, đến rồi đi theo quy luật tự nhiên? Điều làm nên ý nghĩa của sự tồn tại không phải là ta sống bao lâu mà là ta đã sống như thế nào.
Bước vào bài thơ, người đọc đối diện ngay với một khung cảnh cuối mùa đầy lạnh giá. Những chiếc lá hiện lên với dáng vẻ “nâu, đen, rách quăn queo”. Chỉ bằng vài nét phác họa, nhà thơ đã dựng nên bức chân dung của thời gian. Màu xanh đã nhường chỗ cho màu úa tàn, sức sống đã lùi lại phía sau những dấu vết của nắng gió và năm tháng. Nhìn những chiếc lá ấy, ta không khỏi chạnh lòng bởi trong hình ảnh của lá thấp thoáng bóng dáng của đời người. Tuổi trẻ rồi sẽ qua, sức lực rồi sẽ cạn, tất cả đều phải đi theo vòng quay bất tận của tạo hóa. Nhưng điều đáng quý là tác giả không nhìn sự tàn phai bằng ánh mắt bi lụy. Đằng sau những chiếc lá “rách quăn queo” là cả một hành trình sống đã được hoàn thành.
Từ hiện tại lạnh giá, dòng hồi tưởng của bài thơ mở ra như một thước phim đầy màu sắc. Điệp từ “Đâu những...” cất lên như tiếng gọi về ký ức. Những chiếc lá từng “xòe biếc đón về ríu rít những đàn chim”, từng “um tùm che mát cho người đi đường mồ hôi nhễ nhại”, từng “thắp vàng trên đầu bao đôi người yêu”. Những hình ảnh ấy không chỉ gợi nên vẻ đẹp của bốn mùa mà còn cho thấy hành trình dâng hiến âm thầm của lá. Lá đón chim về làm tổ, lá che mát cho người qua đường, lá điểm tô cho tình yêu thêm thi vị. Chúng sống không phải cho riêng mình mà luôn hiện hữu trong niềm vui và hạnh phúc của người khác.
Điều khiến người đọc xúc động không phải vì chiếc lá cuối cùng cũng phải rơi xuống mà trước khi tiếp đất, nó đã sống một đời thật đẹp. Nó đã dùng sắc xanh của mình để làm dịu cái nắng gắt của mùa hè, dùng màu vàng của mình để làm nên vẻ đẹp của mùa thu, dùng sự hiện diện lặng thầm của mình để góp phần làm nên sự sống. Đọc đến đây, ta chợt hiểu rằng giá trị của một đời người cũng không khác. Điều còn lại sau năm tháng không phải là tuổi tác hay danh vọng mà là những điều tốt đẹp ta đã kịp trao đi cho cuộc đời. Có lẽ, đoạn thơ lay động người đọc nhiều nhất là hình ảnh chú bé gom lá khô mang về nhóm bếp. Đây cũng là phát hiện đầy nhân văn của nhà thơ. Những chiếc lá tưởng như đã kết thúc hành trình của mình trên mặt đất lạnh giá lại vẫn còn mang trong mình một sứ mệnh cuối cùng. Chúng theo bước chân chú bé về dưới bếp tranh thành ngọn lửa hồng nấu chín bữa cơm nghèo, sưởi ấm căn nhà nhỏ và đợi người mẹ đi làm về. Trong khoảnh khắc ấy, chiếc lá đã có một cuộc hóa thân kỳ diệu. Từ màu xanh trên cành cây đến màu vàng cuối thu, từ thân phận lá khô nằm trên mặt đất đến ngọn lửa reo vui trong bếp lửa, chiếc lá chưa bao giờ ngừng cho đi. Nó không còn giữ hình hài cũ nhưng vẫn tiếp tục hiện diện bằng một cách khác. Ngọn lửa được tạo nên từ lá khô chính là biểu tượng đẹp đẽ của sự tiếp nối. Đó không chỉ là ngọn lửa vật chất, đó là ngọn lửa của tình yêu thương, của sự sẻ chia và của những giá trị sống được truyền từ người này sang người khác.
Thành công của bài thơ còn nằm ở biện pháp tu từ nhân hóa đầy tinh tế. Những chiếc lá biết nhớ về quá khứ, biết trò chuyện, biết “reo phù phù, nhảy nhót” trong ngọn lửa. Chúng mang tâm hồn của con người và khiến người đọc cảm nhận được niềm vui của sự hóa thân tự nguyện. Các từ láy như “lao xao”, “loạt xoạt”, “xuýt xoa”, “hắc hắc”, “phù phù” góp phần tạo nên một thế giới âm thanh sinh động. Nhờ đó, bài thơ không chỉ được cảm nhận bằng thị giác mà còn bằng thính giác, khiến người đọc như đang thực sự đứng giữa khu vườn mùa đông, nghe tiếng lá rơi và nhìn ngọn lửa nhỏ reo vui trong chiều lạnh. Cảm hứng chủ đạo xuyên suốt bài thơ là sự ngợi ca vẻ đẹp của những hy sinh thầm lặng. Ngoài ra, sức hấp dẫn của “Những chiếc lá” còn nằm ở giọng điệu vừa hồn nhiên vừa giàu chất triết lý. Nguyễn Đình Thi để cho những chiếc lá tự kể câu chuyện của mình. Chính sự tự nhiên ấy khiến những suy ngẫm về sự sống và cái chết trở nên nhẹ nhàng, thấm thía. Đọc bài thơ, người đọc không thấy nỗi buồn của sự kết thúc mà cảm nhận được vẻ đẹp của sự tiếp nối. Mỗi chiếc lá rơi xuống không phải để biến mất mà để bắt đầu một hành trình mới.
Bài thơ kết thúc mà tiếng lá reo “phù phù” trong bếp lửa dường như vẫn còn ngân mãi trong tâm trí người đọc. “Những chiếc lá” đã kể câu chuyện của một chiếc lá cuối mùa và kể câu chuyện của mỗi phận người trên hành trình đi qua cuộc đời. Lá rồi sẽ rời cành, mùa rồi sẽ đi qua, con người rồi cũng không thể đứng ngoài quy luật của thời gian. Nhưng điều làm nên ý nghĩa của sự sống là trong những năm tháng hiện hữu, ta đã kịp trao gửi những gì cho cuộc sống. Giống như chiếc lá của Nguyễn Đình Thi, khi không còn xanh trên cành vẫn thành ngọn lửa nhỏ sưởi ấm một mái nhà, con người cũng có thể trở nên bất tử bằng tình yêu thương, sự sẻ chia và những điều tốt đẹp mình để lại. Một ngày nào đó, khi hành trình khép lại, điều còn đọng lại trong lòng người là chút hơi ấm, chút ánh sáng và những yêu thương vẫn âm thầm lan tỏa.
CTKO
#bàivăn
#phântíchthơ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét