TÓM TẮT VĂN BẢN LỚP 6

I. Tóm tắt văn bản bằng sơ đồ:

1. Các bước Tóm tắt nội dung chính của một văn bản bằng sơ đồ:

- Bước 1: Đọc kĩ văn bản cần tóm tắt:

+ Xác định văn bản gồm mấy phần hoặc mấy đoạn và quan hệ giữa các phần, các đoạn.

+ Tìm từ khóa (những từ được lặp lại nhiều lần, được in nghiêng, in đậm) và ý chính của từng phần hoặc đoạn.

+ Xác định nội dung chính của văn bản và hình dung cách vẽ sơ đồ.

- Bước 2: Tóm tắt văn bản bằng sơ đồ:

+ Dựa trên số phần hoặc số đoạn, xác định số ô hoặc số bộ phần cần có trong sơ đồ.

+ Chọn cách thể hiện sơ đồ tốt nhất (hình vẽ, mũi tên, các kí hiệu…) để trình bày nội dung chính của văn bản cần tóm tắt.

- Bước 3: Kiểm tra lại sơ đồ vẽ:

+ Việc thể hiện các ý chính của văn bản cần tóm tắt trên sơ đồ đã đủ và rõ chưa?

+ Cách thể hiện trên sơ đồ về các phần, đoạn, ý chính và quan hệ giữa chúng trong văn bản gốc cần tóm tắt đã phù hợp chưa?

2. Tóm tắt nội dung chính của một văn bản bằng sơ đồ lớp 6:

VD 1: Tóm tắt nội dung chính văn bản Con Rồng cháu Tiên bằng sơ đồ:

Sự kiện 1: Tại vùng đất Lạc Việt có một vị thần long là Lạc Long Quân sinh sống. Thần chủ yếu sống dưới nước, thỉnh thoảng sẽ lên bờ dạy dân trồng lúa, tiêu diệt yêu quái.

Sự kiện 2: Nghe danh vùng Lạc Việt có nhiều hoa thơm cỏ lạ, nàng Âu Cơ liền xuống thăm và gặp gỡ Lạc Long Quân;

Sự kiện 3: Lạc Long Quân và Âu Cơ kết hôn với nhau, ít lâu sau nàng Âu Cơ liền mang thai, sinh ra một bọc trăm trứng, nở ra một trăm người con khỏe mạnh, hồng hào;

Sự kiện 4: Sau thời gian sống trên cạn cùng vợ con, Lạc Long Quân buộc phải trở về dưới nước;

Sự kiện 5: Lạc Long Quân bàn với vợ mang theo 50 người con xuống biển, 50 người con còn lại theo Âu Cơ lên non;

Sự kiện 6: Những người con theo Âu Cơ lên non lập nên nhà nước Văn Lang, cử người con cả lên làm vua, lấy hiệu là Vua Hùng;

Sự kiện 7: Các đời Vua Hùng nối ngôi nhau chính là tổ tiên của người Việt ta, nên nhân dân thường tự hào về bản thân là con Rồng cháu Tiên.

VD 2: Tóm tắt nội dung chính văn bản Thánh Gióng bằng sơ đồ:

Sự kiện 1: Sự ra đời kì lạ của Thánh Gióng;

Sự kiện 2: Thánh Gióng nói được, xin ra trận đánh giặc. Rồi lớn nhanh như thổi;

Sự kiện 3: Thánh Gióng vươn vai trở thành tráng sĩ, đánh thắng quân xâm lược, rồi cưỡi ngựa sắt bay về trời.

Sự kiện 4: Vua nhớ công ơn và phong Thánh Gióng làm Phù Đổng Thiên Vương. Sự tưởng nhớ của nhân dân và những vết tích còn lại.

II. Tóm tắt văn bản bằng lời văn:

1. Tóm tắt văn bản nghĩa là dùng lời văn của mình (của người tóm tắt) nêu ngắn gọn các nội dung chính, sự việc chính của câu chuyện. Qua đó, người đọc, người nghe có thể nắm bắt được nội dung, chủ đề, tư tưởng chính của tác phẩm vừa được tóm tắt.

2. Người ta có thể tóm tắt rất nhiều thể loại văn bản như: văn bản tự sự, văn bản nghị luận, văn bản thuyết minh,… cùng với đó là nhiều cách để tóm tắt hoàn chỉnh văn bản.

3. Các bước thực hiện:

- Bước 1: Đọc hiểu và xác định nội dung chính của văn bản đó (hay chủ đề và tư tưởng của văn bản.

- Bước 2: Xác định các nhân vật chính và các sự kiện gắn liền với nhân vật chính ;

- Bước 3: Sắp xếp các dữ liệu đã thu thập được theo trình tự trong tác phẩm

- Bước 4: Dùng lời văn, cách thức mong muốn để truyền tải nội dung câu chuyện.

Đối với thao tác tóm tắt, học sinh cần đặc biệt lưu ý không được đảo lộn trật tự các sự việc trong văn bản, bởi tóm tắt chỉ yêu cầu thu gọn dung lượng văn bản gốc, truyền tải chính xác để giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ nội dung chính, các sự kiện diễn ra trong văn bản chứ không yêu cầu sáng tạo thêm chi tiết hay kể câu chuyện của riêng mình.

III. Tóm tắt văn bản bằng hình ảnh:

Tóm tắt văn bản bằng hình ảnh, dựa trên các sự kiện chính, biến hoá thành hình ảnh để dễ dàng ghi nhớ. 

IV. Hướng dẫn quy trình viết:

a. Trước khi tóm tắt

- Đọc kĩ văn bản gốc

- Xác định nội dung chính cần tóm tắt

+ Xác định nội dung khái quát, cốt lõi của toàn văn bản

+ Tìm ý chính của từng phần hoặc đoạn và xác đinh quan hệ giữa các phần hoặc các đoạn

+ Tìm các từ ngữ quan trọng

+ Xác định ý chính của văn bản

+ Xác định đúng nội dung khái quát, cốt lõi

+ Xác định các phần trong văn bản

- Tìm ý chính của từng phần

- Xác định yêu cầu về độ dài của văn bản tóm tắt

+ Xác định ý lớn và ý nhỏ của văn bản gốc

+ Tùy theo yêu cầu về độ dài của văn bản tóm tắt mà lựa chọn ý lớn hay ý nhỏ từ văn bản gốc

b. Viết văn bản tóm tắt

- Sắp xếp các ý chính của văn bản gốc theo một trình tự hợp lí

- Dùng lời văn của em kết hợp với những từ ngữ quan trọng trong văn bản gốc để viết văn bản tóm tắt

- Chú ý bảo đảm yêu cầu về độ dài của văn bản tóm tắt

c. Chỉnh sửa: Rà soát, tự chỉnh sửa văn bản tóm tắt của em

2. Ví dụ minh họa: Tóm tắt văn bản Bánh chưng, bánh giầy trong SGK Ngữ văn 6, tập hai.

     Vua Hùng về già muốn truyền ngôi cho các con nên ra điều kiện: không kể con trưởng, con thứ, miễn ai làm vừa ý Tiên Vương sẽ được nối ngôi. Các lang đua nhau tìm kiếm của ngon vật lạ trên rừng dưới biển dâng cho vua cha. Riêng có Lang Liêu, người con thứ mười tám, sau khi mộng thấy thần đã làm một loại bánh hình vuông, một loại bánh hình tròn để dâng vua. Vua vô cùng hài lòng mang bánh lễ Tiên Vương, và được kế ngôi vua. Từ đó, bánh chưng, bánh giầy trở thành lễ vật không thể thiếu trong dịp Tết lễ.

***********************************