Bài 9: Khiêm tốn là nền tảng của người học chân chính

“Càng học, càng thấy mình chưa biết gì. Chỉ kẻ dốt mới nghĩ mình đã đủ đầy.” Người xưa có câu: “Học nhi bất yếm, hối nhân bất quyện” có nghĩa là "Học thì không biết chán, dạy người thì không biết mệt". Đây là một câu nói nổi tiếng của Khổng Tử trong "Luận ngữ", thể hiện tinh thần ham học hỏi và sẵn lòng chia sẻ kiến thức với người khác.  Điều làm nên cái cốt cách của người học xưa không chỉ là sự chăm chỉ, mà còn là tấm lòng khiêm tốn cái đức làm nên con người học đạo. Giữa một thời đại ưa khoe mẽ, chuộng danh hão, thái độ khiêm tốn lại trở thành thứ quý hiếm như vàng thật giữa chợ phù hoa.

Khiêm tốn là cánh cửa mở ra tri thức

Người ta thường nghĩ học là để biết. Nhưng kẻ học sâu thì lại luôn thấy mình chưa biết đủ.
Cái học chân chính bắt đầu bằng sự ý thức sâu sắc về sự giới hạn của bản thân. Ly nước đầy thì không thể rót thêm. Cái đầu đầy tự mãn thì chẳng đón được điều mới. Người khiêm tốn giữ cho lòng mình trống như một khu vườn chờ hạt giống. Họ không sợ sai, không ngại hỏi. Họ biết, kẻ nào ngại học cái mới vì sợ mất mặt, thì chính là đang mất đi cả một đời trưởng thành.

Người khiêm tốn là người biết lắng nghe

Trong một thế giới nơi ai cũng muốn lên tiếng, người biết lặng im lắng nghe lại đáng quý hơn cả. Người khiêm tốn không ngắt lời người khác, không vội vàng phản bác, mà học từ cả những điều mình không đồng ý. Họ lắng nghe không phải để trả lời, mà để thấu hiểu.
Họ học từ thầy, từ bạn, từ kẻ lạ, từ sách vở, từ cuộc đời vì với họ, mọi sự vật đều là thầy nếu lòng mình đủ nhỏ để học.

Khiêm tốn không phải là yếu mềm, mà là bản lĩnh lớn

Đừng nhầm khiêm tốn với rụt rè, với tự ti. Khiêm tốn là biết rõ giá trị của mình, nhưng không lấy đó để khinh ai. Là đủ mạnh để nhận sai, đủ vững để không cần khoe khoang.
Là dám bước chậm mà chắc, thay vì lao vào cuộc đua khoe chữ, tranh danh. Chính cái đức khiêm nhường mới giữ cho người học không ngạo mạn khi được khen, không sụp đổ khi bị chê.

"Càng học cao, càng cúi đầu thấp.
Càng thành công, càng biết ơn sâu."

Học mà thiếu khiêm tốn tri thức trở thành gánh nặng

Không thiếu những kẻ biết nhiều, mà lại sống hẹp. Không thiếu những người học giỏi, mà lại thiếu lòng nhân. Đó là bởi họ học chỉ để biết, mà không học để làm người. Tri thức khi không đi kèm khiêm tốn, thì chỉ khiến người ta thành kẻ kiêu căng, bịt tai, tự mãn, và cuối cùng là tự cô lập chính mình trong tháp ngà.

Khiêm tốn, ngọn đèn soi đường người học.

Nếu mỗi người học đều biết cúi đầu trước cái mình chưa biết thì xã hội sẽ bớt đi những kẻ "nửa thầy nửa tướng". Nếu ai cũng chịu học hỏi từ người khác, bất kể già trẻ, sang hèn thì cuộc đời này sẽ tràn đầy những cuộc gặp gỡ đáng nhớ.

“Khiêm tốn là chiếc gậy cho người học bước xa,
Là ngọn đèn cho người học khỏi lạc,
Là tấm gương cho thế hệ sau soi vào mà sửa mình.”

Giữ lòng khiêm tốn, là giữ cho mình mãi mãi còn khả năng lớn lên.

Bạn thân mến! Chúng ta học không chỉ để có chữ nghĩa, mà để sống đúng, sống đẹp, sống khiêm cung giữa đời. Trong cái cúi đầu khiêm tốn, ta mới thật sự ngẩng đầu cao hơn trước tri thức và nhân loại.