Bài 8: Học để làm người

“Cái học ngày xưa để nên người, cái học ngày nay để lên đời.” Thời thế xoay vần nhưng đạo lý không đổi. Người học chân chính, muôn đời vẫn học trước hết để làm người.

1. Học để giữ đạo làm người từ gốc rễ mà vươn lên

Thuở xưa, đứa trẻ tới trường không được dạy trước chữ “A”, mà được dạy lễ, biết chào thầy, kính cha mẹ, thương người. Người xưa tin rằng: lễ là cái gốc của học vì người không có lễ thì dù thông minh đến mấy cũng dễ thành kẻ bất nghĩa. Học không phải để giỏi giang hơn người bên cạnh mà để hiểu sâu chính mình, biết điều hay mình có và điều dở mình cần sửa. Biết ngẩng cao đầu không kiêu, và cúi đầu không nhục.

2. Học để tự rèn mình trước khi nghĩ đến chuyện thay đời

Người học chân chính chẳng bao giờ thỏa mãn. Bởi tri thức là biển, càng học càng thấy mình bé nhỏ. Chính cái thấy mình chưa đủ mới giữ cho lòng ta khiêm tốn. Chính sự cầu tiến không ngừng mới làm nên khí chất.

“Người quân tử học để tu thân,
Kẻ tiểu nhân học để mưu thân.”

Không thiếu người học cao hiểu rộng nhưng lời nói cay nghiệt, hành xử bất nhân. Ấy là vì học chữ mà không học tâm. Cái học như vậy chỉ thêm vỏ không thêm cốt.

3. Học để sống có ích, có nghĩa với người, có tình với đời

Người có học không sống hờ hững. Họ hiểu rằng một lời nói có thể cứu người hay làm tổn thương, một hành động nhỏ có thể giúp ai vượt qua bĩ cực.

Học để biết yêu người,
Biết giận mà không cay,
Biết thắng mà không kiêu,
Biết thua mà không nhụt.

Tri thức không phải là ngọn đèn để soi mặt người khác, mà là ngọn lửa để soi vào chính lòng mìnhrồi từ đó thắp sáng đường đi cho những người xung quanh.

Trở về cốt lõi của học vấn

Ngày nay, giữa bao lời mời gọi của thành công, danh lợi và bằng cấp, ta phải tự hỏi:

Ta học để làm gì?

Nếu học chỉ để hơn người, thì sẽ sống mỏi mệt vì so bì. Nếu học để làm người, làm người chân chính, tử tế, bao dung thì mỗi trang sách ta mở là một bước tiến vào thế giới trong lành hơn, ấm áp hơn. “Học để làm người đó là khởi đầu của trí tuệ, là điểm đến của nhân cách,
Và là con đường không bao giờ kết thúc.”