Tự sự và trữ tình là hai yếu tố song
hành, tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho thể loại tùy bút. Trong đoạn trích "Tháng Ba - Rét nàng Bân" của
Vũ Bằng, sự kết hợp tinh tế giữa hai yếu tố này đã vẽ nên một bức tranh thiên
nhiên tháng Ba ở Bắc Bộ vừa chân thực, sinh động, vừa lãng mạn, thấm đẫm tình
cảm của người viết.
Yếu tố tự sự: Dẫn dắt người đọc qua dòng chảy thời
gian và không gian. Yếu tố tự sự trong đoạn trích được
thể hiện rõ qua việc tác giả kể lại những trải nghiệm, cảm nhận của bản thân về
tháng Ba. Mở đầu đoạn văn, Vũ Bằng dẫn dắt người đọc theo trình tự thời gian,
từ lúc "ngủ dậy lúc còn tối trời" cho đến "buổi trưa nắng
thực", rồi sự chuyển mình đột ngột của thời tiết. Những hành động cụ thể
như "ngồi uống nước trà đợi trời sáng", "mở cửa nhìn ra ngoài",
"giẫm một đôi giầy lên trên đất mịn màng", "đi lên lầu ngủ vừa
dậy" không chỉ giúp người đọc hình dung được các hoạt động của tác giả mà
còn làm cho câu chuyện trở nên gần gũi, sống động. Bên cạnh đó, việc miêu tả
chi tiết các hiện tượng tự nhiên như "những đám mây hồng từ phía đông kéo
tới", "chim hót ríu ran", "lá cây sạch bong ra, lóng
lánh", "sương móc ban đêm rửa hoa lá cỏ cây" là những lát cắt cụ
thể, tạo nên một bức tranh hiện thực về cảnh vật tháng Ba. Những câu văn như
"Anh tự nhủ: 'Hôm nay chắc nắng to'" hay "Anh sửa soạn một bộ
quần áo mỏng để mặc cho nhẹ nhõm và dễ chịu" không chỉ thể hiện suy nghĩ
của tác giả mà còn hé lộ sự chuẩn bị, thích ứng của con người trước sự thay đổi
của thời tiết.
Yếu tố trữ tình: Gửi gắm cảm xúc và những suy tư sâu
lắng. Nếu tự sự là xương sống, thì trữ
tình chính là linh hồn của đoạn trích, thổi vào đó cảm xúc và sự chiêm nghiệm
sâu sắc của Vũ Bằng. Ngay từ những dòng đầu tiên, tác giả đã thể hiện sự say
mê, ngỡ ngàng trước vẻ đẹp "kì ảo" của tháng Ba. Cách dùng những từ
ngữ giàu hình ảnh và tính biểu cảm như "trời trong như ngọc, đất sạch như
lau", "ánh sáng trắng như sữa, nhẹ như bông" không chỉ làm cho
cảnh vật trở nên lung linh, huyền ảo mà còn cho thấy sự nhạy cảm, tinh tế trong
tâm hồn người viết.
Điểm đặc biệt của yếu tố trữ tình
trong tùy bút là sự đan xen giữa miêu tả khách quan và biểu hiện chủ quan. Khi
miêu tả "tiếng reo của gió, của mây, của cây, của lá", tác giả không
chỉ đơn thuần ghi lại âm thanh mà còn cảm nhận được sự "bất thình lình và
xôn xao" của nó, thể hiện một sự rung động mạnh mẽ từ sâu thẳm tâm hồn. Đỉnh
cao của yếu tố trữ tình là khi tác giả ví von tháng Ba với "một cô gái có
sắc đẹp nghiêng thành nghiêng nước", "làm nũng như Dương Quý
Phi". Đây không chỉ là một phép so sánh độc đáo mà còn là cách tác giả bộc
lộ tình yêu, sự say đắm của mình đối với tháng Ba. Tình yêu ấy không chỉ dành
cho cái nắng ấm mà còn dành cho "cái rét đột ngột", thậm chí cả những
ngày "nắng chói chan làm cho 'chó già le lưỡi'". Lối viết đầy chất
thơ, lãng mạn này đã nâng tầm đoạn văn từ một bài ghi chép đơn thuần về thời
tiết thành một bản tình ca về tháng Ba.
Sự hòa quyện tạo nên sức hấp dẫn của tùy bút. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tự sự và trữ tình đã tạo nên
một đoạn văn tùy bút đầy sức hút. Yếu tố tự sự cung cấp một nền tảng thực tế,
giúp người đọc hình dung được không gian và thời gian của câu chuyện, từ đó dễ
dàng đồng cảm với những cảm xúc mà tác giả muốn truyền tải. Trong khi đó, yếu
tố trữ tình lại thổi hồn vào những sự việc, hiện tượng, biến chúng thành những
đối tượng mang ý nghĩa biểu tượng, thể hiện tâm tư, tình cảm và triết lý sống
của Vũ Bằng. Chính nhờ sự đan
xen hài hòa này mà đoạn trích không chỉ là một lời kể mà còn là một lời tâm
tình, một bức tranh tâm trạng được vẽ bằng ngôn ngữ. Độc giả không chỉ được
biết về tháng Ba rét nàng Bân mà còn cảm nhận được cái "huyền ảo" của
nó, cái "yêu" không kỳ quản của người Bắc đối với tháng Ba, và cả cái
rét "thơ mộng" đầy hương và ngát hoa.
"Tháng Ba - Rét nàng Bân" là
minh chứng rõ nét cho sức hấp dẫn của thể loại tùy bút qua sự kết hợp tinh tế
giữa tự sự và trữ tình. Vũ Bằng đã khéo léo kể lại những trải nghiệm cá nhân,
đồng thời lồng ghép vào đó những cảm xúc, suy tư sâu sắc, tạo nên một tác phẩm
vừa chân thực, gần gũi, vừa lãng mạn, bay bổng, để lại dấu ấn sâu đậm trong
lòng người đọc.
***************************************
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét