MỘT SỐ YẾU TỐ KHI ĐỌC HIỂU THƠ
 1. Đề tài
Đề tài là mảnh đất khởi nguồn của bài thơ.
Nó trả lời câu hỏi: Bài thơ viết về lĩnh vực đời sống nào?
Có thể là thiên nhiên, quê hương, tình yêu, chiến tranh, tuổi trẻ, thân phận con người…
→ Khi xác định đề tài, không cần hoa mĩ. Chỉ cần đúng và trúng, bởi đề tài là nền móng để hiểu tư tưởng.
2. Đặc điểm ngôn từ trong thơ
Ngôn từ thơ không nói nhiều mà nói sâu.
Cần chú ý: Từ ngữ giàu gợi cảm, giàu liên tưởng; Tính hàm súc, cô đọng; Sự chọn lọc tinh tế (một chữ có thể mang cả tâm trạng)
→ Phân tích ngôn từ là đi tìm cái tình rung động ẩn sau con chữ, không phải đếm chữ cho đủ ý.
3. Nhân vật trữ tình
Nhân vật trữ tình là “cái tôi đang nói trong bài thơ”, có thể: Trùng với tác giả Hoặc được hóa thân (người lính, đứa con, người xa xứ…)
→ Xác định đúng nhân vật trữ tình giúp ta hiểu ai đang cảm, đang nghĩ, đang đau hay đang yêu.
4. Chi tiết tiêu biểu
Chi tiết tiêu biểu là điểm sáng của bài thơ: Một hình ảnh/ Một câu thơ/ Một khoảnh khắc giàu sức gợi.
→ Đó là nơi cảm xúc hội tụ, nơi tư tưởng lắng đọng. Phân tích đúng chi tiết, bài văn sẽ có chiều sâu.
5. Cấu tứ: vần - nhịp - cách triển khai
-  Cấu tứ là cách nhà thơ sắp xếp cảm xúc: Cảm xúc đi từ đâu đến đâu? Từ hiện tại về quá khứ, từ cảnh đến tình, từ cụ thể đến khái quát?
- Vần - nhịp góp phần: Tạo nhạc điệu. Thể hiện tâm trạng (êm đềm, dồn dập, lắng sâu…)
→ Cấu tứ đẹp là cấu tứ khiến cảm xúc chảy tự nhiên mà không lộ bàn tay sắp đặt.
6. Yếu tố tượng trưng
Tượng trưng là khi hình ảnh vượt ra ngoài nghĩa tả thực để mang ý nghĩa sâu xa:
- Con đường - hành trình đời người;
- Dòng sông - thời gian;
- Mùa thu - sự chuyển biến, suy ngẫm
→ Thơ lớn thường nói ít mà gợi nhiều nhờ tượng trưng.
7. Tình cảm - cảm xúc của tác giả
Cảm xúc trong thơ không hô hào, không lên gân.
Cần xác định: Là nỗi nhớ, niềm yêu, sự day dứt, chiêm nghiệm hay hi vọng? Cảm xúc ấy xuyên suốt hay biến chuyển?
→ Đây là linh hồn của bài thơ, thiếu nó, mọi phân tích đều khô cứng.
8. Lý giải ý nghĩa ngôn từ - cấu tứ - hình thức
Không chỉ chỉ ra, mà phải giải thích vì sao:
- Vì sao dùng từ ấy mà không phải từ khác;
- Vì sao sắp xếp hình ảnh theo trật tự đó;
- Vì sao thể thơ này lại phù hợp
→ Đây là bước đưa bài văn từ mức “biết” lên mức “hiểu”.
9. Lý giải vai trò của yếu tố tượng trưng
Không chỉ nói “có tượng trưng”, mà cần làm rõ:
- Nó giúp bộc lộ cảm xúc thế nào?
- Nó mở rộng ý nghĩa bài thơ ra sao?
→ Yếu tố tượng trưng chính là cánh cửa dẫn thơ chạm đến chiều sâu triết lí.
10. Xác định tư tưởng - vai trò - thông điệp - chủ đề
Cuối cùng, hãy trả lời:
-  Bài thơ muốn nói điều gì với con người?
- Bài đã gửi gắm suy nghĩ gì về cuộc sống, con người, thời đại?
→ Đây là nơi người viết đối thoại với nhà thơ, chứ không chỉ phân tích chữ nghĩa.
************************************