BÀI DẠY NGỮ VĂN 10

Giáo viên: Cao Thị Kiều Oanh

BÀI 1: CỐT TRUYỆN – TRUYỆN KỂ – NGƯỜI KỂ CHUYỆN – NHÂN VẬT

I. Khái niệm

1.      Cốt truyện:
Là hệ thống các sự kiện được tổ chức theo một trình tự nhất định, tạo thành khung xương cho một tác phẩm tự sự (truyện, tiểu thuyết, sử thi...).

2.      Truyện kể:
Là hình thức văn bản tự sự dùng để kể lại một chuỗi sự kiện có đầu, có kết, xoay quanh cuộc đời, hành động, số phận của nhân vật. Truyện có thể là truyện dân gian, truyền thuyết, cổ tích, truyện ngắn, tiểu thuyết,...

3.      Người kể chuyện:
Là người kể lại câu chuyện. Người kể có thể xưng “tôi” (ngôi thứ nhất) hoặc kể theo kiểu giấu mình (ngôi thứ ba). Vị trí và cách kể chuyện ảnh hưởng lớn đến cảm nhận của người đọc.

4.      Nhân vật:
Là người (hoặc vật, sự vật được nhân hóa) tham gia vào câu chuyện, mang trong mình những phẩm chất, hành động, lời nói thể hiện tư tưởng, chủ đề của tác phẩm.

II. Đặc trưng thể loại văn bản tự sự

·         Có cốt truyện rõ ràng với các phần: mở đầu, phát triển, cao trào, kết thúc.

·         Nhân vật là trung tâm của truyện, được thể hiện thông qua hành động, lời nói, suy nghĩ.

·         Người kể chuyện có vai trò truyền tải nội dung, điều chỉnh góc nhìn của người đọc.

·         Ngôn ngữ mang tính miêu tả, biểu cảm và kể chuyện.

III. Yêu cầu Đọc - hiểu theo thể loại của văn bản (tác phẩm)

1. Các bước thực hiện khi đọc - hiểu văn bản:

·         Xác định ngôi kể, người kể chuyện.

·         Xác định cốt truyện và các sự kiện chính.

·         Phân tích nhân vật qua hành động, lời nói, suy nghĩ.

·         Tìm hiểu mối quan hệ giữa cốt truyện, nhân vật và chủ đề tư tưởng.

2. Trả lời câu hỏi đọc - hiểu theo hệ thống:

·         Văn bản thuộc thể loại gì? Có những đặc điểm nào?

·         Cốt truyện gồm những sự kiện chính nào?

·         Người kể chuyện là ai? Tác dụng của ngôi kể?

·         Nhân vật nào là trung tâm? Qua hành động và lời nói, nhân vật thể hiện phẩm chất gì?

·         Chủ đề, thông điệp của truyện là gì?

3. Đọc - hiểu văn bản mẫu:

Truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao

·         Người kể chuyện: Ngôi thứ nhất – ông giáo (nhân vật trong truyện).

·         Cốt truyện: Cuộc sống nghèo khổ, lòng yêu thương con và cái chết đầy bi kịch của lão Hạc.

·         Nhân vật trung tâm: Lão Hạc – người cha nghèo, thương con, trọng danh dự.

·         Ý nghĩa: Thể hiện tình phụ tử thiêng liêng và nhân cách cao đẹp của người nông dân trong xã hội cũ.

IV. Củng cố - Ghi nhớ

·         Cốt truyện là chuỗi sự kiện tạo nên khung xương cho truyện kể.

·         Truyện kể là hình thức văn học dùng để kể chuyện.

·         Người kể chuyện có vai trò quan trọng trong cách tiếp nhận tác phẩm.

·         Nhân vật là yếu tố trung tâm, mang thông điệp tư tưởng.

V. Bài tập thực hành (có đáp án)

Bài 1: Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

“Tôi cúi xuống, nhìn cái xác chó đang nằm cong queo. Lão Hạc không còn. Chỉ còn lại thằng Vàng và những tiếng thở dài..."
(Trích "Lão Hạc" – Nam Cao)

Câu hỏi:

a. Người kể chuyện trong đoạn văn là ai?
b. Nhân vật trung tâm của truyện là ai? Vì sao?
c. Cốt truyện có gì đặc biệt gây xúc động cho người đọc?