BÀI 3: TƯ DUY HỆ THỐNG TRONG DẠNG ĐỀ SO SÁNH, LIÊN TƯỞNG
(Dành cho học sinh bứt phá điểm số)
I. Tư duy cốt lõi: Bản chất của "Bàn cân văn học"
Để đạt điểm cao ở dạng đề này, các em cần khắc cốt ghi tâm quy tắc: So sánh không phải là làm hai bài văn độc lập rồi cộng lại.
- Điểm tương đồng (Gặp gỡ): Là mảnh đất chung mà hai tác giả cùng hướng tới (có thể do cùng chung đề tài, cùng sống trong một thời đại hoặc cùng chung tiếng nói nhân đạo).
- Điểm khác biệt (Sáng tạo): Đây mới là phần ăn điểm lớn nhất. Sự khác biệt chỉ ra nét độc đáo trong phong cách của từng nhà văn, chứng minh văn chương là lĩnh vực của sự khơi những nguồn chưa ai khơi.
II. Quy trình làm bài "Bàn cân song hành" (Thân bài 4 bước)
Sau khi đã hoàn thành Mở bài (giới thiệu hai đối tượng), phần Thân bài của các em phải đi theo đúng lộ trình sau:
Bước 1: Phác họa đối tượng thứ nhất: Phân tích ngắn gọn, súc tích đoạn trích/chi tiết/nhân vật đầu tiên (bám vào các từ khóa nghệ thuật và nội dung).
Bước 2: Phác họa đối tượng thứ hai: Phân tích đối tượng tiếp theo (giữ dung lượng cân bằng với bước 1).
Bước 3: Đặt lên bàn cân (Trọng tâm):
- Giống nhau: Chúng cùng gặp nhau ở điểm nào về nội dung hay thông điệp?
- Khác nhau: Đối tượng 1 có vẻ đẹp gì riêng? Đối tượng 2 có nét độc đáo gì khác?
Bước 4: Lý giải nguyên nhân (Điểm nhấn): Giải thích vì sao lại có sự khác biệt đó? (Do hoàn cảnh sống của tác giả? Do phong cách nghệ thuật cá nhân? Hay do sự vận động của tư tưởng văn học theo thời gian?).
III. Dẫn chứng minh họa thực tế
Để các em dễ hình dung, hãy cùng xử lý một đề bài so sánh kinh điển: So sánh hình ảnh "bát cháo hành" của Thị Nở (truyện ngắn Chí Phèo - Nam Cao) và "bát bánh đúc" của Tràng (truyện ngắn Vợ nhặt - Kim Lân).
1. Phân tích nhanh hai đối tượng
- Bát cháo hành (Chí Phèo): Là hương vị của tình người hiếm hoi mà Chí Phèo nhận được. Nó mộc mạc, rẻ tiền nhưng chứa đựng sự chăm sóc giản dị của Thị Nở, là liều thuốc giải cảm và là cầu nối đánh thức phần "người" bị vùi lấp bấy lâu trong Chí.
- Bát bánh đúc (Vợ nhặt): Là bốn bát bánh đúc ngoài chợ lúc đói khát. Nó là chất xúc tác gắn kết hai số phận khốn khổ (Tràng và thị) lại với nhau, biến hành động "theo không" thành một quyết định cưu mang, khát vọng sống vượt lên trên cái chết.
2. Đặt lên bàn cân so sánh: Bát cháo hành (Nam Cao)//Bát bánh đúc (Kim Lân)
- Điểm tương đồng:
+ Đều là những món ăn vô cùng rẻ rúng, bình thường trong đời sống thường nhật.
+ Đều xuất hiện trong hoàn cảnh đặc biệt (bi kịch của nhân vật) và đều thấm đẫm tình người, tình yêu thương giữa những con người khốn khổ.
- Điểm khác biệt:
Thiên hướng bi kịch: Là biểu tượng của sự thức tỉnh nhưng muộn màng. Bát cháo hành khơi dậy khát vọng hoàn lương, nhưng ngay sau đó Chí Phèo bị từ chối và rơi vào bi kịch tuyệt lộ.
Phong cách Nam Cao: Đi sâu vào bi kịch tinh thần, đau đớn và giằng xé.
+ Thiên hướng hồi sinh: Là biểu tượng của sự cứu rỗi và mầm sống. Bát bánh đúc mở đường cho một mái ấm gia đình, nhen nhóm niềm hy vọng và sức sống mãnh liệt giữa ngày đói.
Phong cách Kim Lân: Hướng về ánh sáng, ngợi ca tình nghèo và sự chở che.
3. Lý giải nguyên nhân (Đỉnh cao bài viết) Sự khác biệt trên xuất phát từ sự vận động của tư tưởng văn học qua hai thời kỳ:
- Nam Cao viết Chí Phèo năm 1941 (trước Cách mạng): Khi người nông dân hoàn toàn bế tắc, chưa tìm thấy lối thoát cho cuộc đời, nên cái nhìn của ông mang màu sắc bi kịch khách quan.
- Kim Lân viết Vợ nhặt sau Cách mạng (hòa bình lập lại 1954): Khi ánh sáng của tự do và tương lai đã hé mở. Do đó, dù viết về nạn đói khủng khiếp, nhà văn vẫn tìm thấy sức sống, sự lạc quan và hướng nhân vật về phía sự sống, phía ngọn cờ đỏ sao vàng.
Thương gửi: Các em thấy chưa, khi chúng ta đặt hai chi tiết cạnh nhau và lý giải được vì sao tác giả lại viết như thế, các em không còn là người đọc thụ động nữa. Các em đang thấu suốt cả một dòng chảy lịch sử văn học. Hãy tự tin áp dụng lộ trình bốn bước này cho mọi đề so sánh nhé!
CTKO
#CáchhọcVăn
#Nghịluậnvănhọc
#HànhtrìnhhọcVăn
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét